Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία από τη συμμετοχή της χώρας στο HIV Stigma Index δείχνουν ότι περίπου τέσσερις στους δέκα ανθρώπους που ζουν με HIV βιώνουν σημαντικό εσωτερικευμένο στίγμα, ενώ πολλοί δηλώνουν ότι φοβούνται ακόμη και να μιλήσουν για τη διάγνωσή τους στο στενό περιβάλλον. Στοιχεία από κοινοτικές δομές, όπως τα Κέντρα Ενδυνάμωσης της Θετικής Φωνής, επιβεβαιώνουν ότι οι νεοδιαγνωσθέντες συχνά φτάνουν στις υπηρεσίες υποστήριξης έχοντας ακυρώσει την αυτοεικόνα τους: θεωρούν ότι οι σχέσεις τους θα διαλυθούν, ότι θα βιώσουν απόρριψη ή ότι η ταυτότητά τους καθορίζεται πλέον μόνο από τον HIV. Το στίγμα δεν είναι απλώς μια κοινωνική στάση· είναι η ιστορία που κάποιος μαθαίνει να λέει για τον εαυτό του.

Σε αυτό το σημείο, η ψυχοθεραπεία αποκτά έναν κομβικό ρόλο. Η θεραπεία δεν λειτουργεί απλώς ως «συμβουλευτική υποστήριξη», αλλά ως χώρος όπου ξαναγράφεται το αφήγημα του ατόμου. Το εσωτερικευμένο στίγμα συχνά ενεργοποιεί παλαιότερες εμπειρίες απόρριψης, ντροπής και κοινωνικής περιθωριοποίησης· γι’ αυτό και η θεραπευτική διαδικασία δεν αφορά μόνο τον HIV, αλλά και το σύνολο των βιωμάτων που κάνουν τη διάγνωση να ηχεί μέσα στο άτομο σαν επιβεβαίωση παλιών φόβων. Προσεγγίσεις που ενσωματώνουν την οπτική της διαθεματικότητας (intersectionality) επισημαίνουν ότι ο HIV διαπλέκεται με το φύλο, τη σεξουαλικότητα, την καταγωγή και την κοινωνική θέση, διαμορφώνοντας ένα πλέγμα εμπειριών που χρειάζεται προσεκτική και ευαίσθητη επεξεργασία μέσα στη θεραπευτική σχέση (Sun & Farber, 2020). Η αφηγηματική και συστημική προσέγγιση, όπως και το SANE, βοηθούν το άτομο να αποκτήσει ξανά φωνή και να μετασχηματίσει την ιστορία που έχει μάθει για τον εαυτό του.

Η θεραπευτική διαδικασία λειτουργεί ως ασφαλής χώρος όπου η σιωπή μπορεί να μεταμορφωθεί σε λόγο, και ο φόβος σε κατανόηση. Εκεί το άτομο μπορεί να αναγνωρίσει τη φωνή του στίγματος — ως κάτι που προήλθε από το κοινωνικό περιβάλλον και όχι από την προσωπική του αξία. Μπορεί να επεξεργαστεί τα τραύματα που ξυπνούν μέσω της διάγνωσης, να ανακατασκευάσει την αυτοεικόνα του, να αναπτύξει νέα νοήματα γύρω από τη ζωή του και να ξαναχτίσει τη σχέση με τον εαυτό και τους άλλους. Η έρευνα δείχνει ότι ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις μειώνουν τα καταθλιπτικά συμπτώματα και ενισχύουν την προσήλωση στη θεραπεία ART, όχι μόνο μέσω τεχνικών, αλλά κυρίως επειδή αλλάζει ο τρόπος που το άτομο σχετίζεται με την ταυτότητά του (Safren et al., 2021). Αντίστοιχα, πολυεπιστημονικά μοντέλα φροντίδας που αναγνωρίζουν τον άνθρωπο ως ενεργό υποκείμενο στη θεραπευτική διαδικασία ενισχύουν την αυτονομία και την αυτοπεποίθηση (Powell et al., 2023).

Η Παγκόσμια Ημέρα AIDS μας υπενθυμίζει ότι το μεγαλύτερο βάρος που φέρει ένας άνθρωπος με HIV δεν είναι ο ιός· είναι το στίγμα που τον συνοδεύει. Και το στίγμα μπορεί να αλλάξει όταν αλλάζει η ιστορία που λέγεται γύρω από αυτό. Η ψυχοθεραπεία, οι κοινοτικές δομές και η ανθρώπινη σύνδεση δίνουν χώρο για ένα νέο αφήγημα — ένα αφήγημα αυτοσεβασμού, ανθεκτικότητας και αυθεντικότητας, στο οποίο ο HIV δεν αποτελεί πια την κεντρική ταυτότητα, αλλά ένα κομμάτι της ζωής που δεν καθορίζει την αξία ούτε το μέλλον. Η μετάβαση από τη σιωπή στη φωνή, από τη ντροπή στην αξιοπρέπεια και από την αυτοενοχοποίηση στην ενδυνάμωση είναι η πιο ουσιαστική θεραπεία που μπορεί να υπάρξει.

HIV Stigma Index – Greece (2015). National Findings.

Pendyala, S., & Lewis, M. G. (2020). Assessment of role of Integrated Counselling and Testing Centre in addressing HIV/AIDS stigma. Clinical Epidemiology and Global Health, 8, 1330–1334.

Powell, A. M., et al. (2023). Infant feeding for people living with HIV in high-resource settings: A multi-disciplinary approach with best practices to maximise risk reduction. The Lancet Regional Health – Americas, 22.

Safren, S. A., et al. (2021). Integrated CBT for adherence and depression among people living with HIV: Long-term outcomes.

Sun, S., & Farber, B. A. (2020). An intersectionality-informed psychotherapy approach to reduce HIV stigma. Psychotherapy.

The Positive Voice (2021–2023). Community Data Reports.

Treloar, C., et al. (2022). Internalized HIV stigma as a predictor of mental health and treatment engagement.