Υπάρχει μια ισχυρή κοινωνική προσδοκία ότι οι γιορτές «πρέπει» να είναι χαρούμενες, ζεστές, συνδετικές. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, πολλοί στρέφονται εναντίον του εαυτού τους. Αναρωτιούνται γιατί δεν ένιωσαν όπως «θα έπρεπε», γιατί κουράστηκαν αντί να ξεκουραστούν, γιατί ένιωσαν πιο μόνοι μέσα σε ανθρώπους. Συχνά, όμως, το ζήτημα δεν είναι η γιορτή. Είναι το πλαίσιο.

Η οικογένεια δεν είναι ποτέ ουδέτερος χώρος. Μέσα σε λίγες ώρες μπορούν να ενεργοποιηθούν παλιοί ρόλοι, άγραφοι κανόνες και συναισθηματικά μοτίβα που κουβαλάμε από πολύ νωρίς. Κάποιος μπορεί να διαπιστώσει ότι, παρά τα χρόνια και τις αλλαγές στη ζωή του, νιώθει ξανά «το παιδί που δεν πρέπει να ενοχλεί», αυτός που πρέπει να αντέχει, να σωπαίνει ή να προσαρμόζεται. Αυτές οι επιστροφές δεν είναι συνειδητές· συμβαίνουν σχεδόν αυτόματα, καθώς βασίζονται σε πρώιμες εμπειρίες συναισθηματικής κοινωνικοποίησης μέσα στην οικογένεια (Sebastião et al., 2023).

Η έρευνα δείχνει ότι ο τρόπος με τον οποίο μάθαμε να αντιμετωπίζουμε τα συναισθήματά μας στο οικογενειακό περιβάλλον επηρεάζει βαθιά το πώς τα ρυθμίζουμε ως ενήλικες. Όταν τα συναισθήματα ακυρώνονταν, ελαχιστοποιούνταν ή δεν αναγνωρίζονταν, πολλοί άνθρωποι ανέπτυξαν πεποιθήσεις ότι το συναίσθημα είναι επικίνδυνο, υπερβολικό ή ανεπιθύμητο. Αυτές οι εμπειρίες συνδέονται με αυξημένη ψυχολογική δυσφορία και δυσκολίες στη συναισθηματική επεξεργασία στην ενήλικη ζωή (Sebastião et al., 2023).

Ίσως γι’ αυτό η δυσφορία δεν εμφανίζεται τόσο έντονα τη στιγμή της γιορτής, αλλά μετά. Κατά τη διάρκειά της, πολλοί λειτουργούν σε κατάσταση αυξημένης εγρήγορσης: προσπαθούν να αντέξουν, να προσαρμοστούν, να αποφύγουν συγκρούσεις, να συγκρατήσουν συναισθηματικές αντιδράσεις. Αυτή η συνεχής εσωτερική προσπάθεια ενεργοποιεί μηχανισμούς στρες και απαιτεί σημαντικούς ψυχικούς και σωματικούς πόρους. Όταν το πλαίσιο χαλαρώνει, το νευρικό σύστημα αποφορτίζεται και τότε η ένταση γίνεται αισθητή μέσα από κόπωση, ευαλωτότητα ή συναισθηματική δυσφορία (Li et al., 2025).

Σε αυτή τη φάση συχνά ενεργοποιούνται και βαθύτερα συναισθηματικά σχήματα, δηλαδή εσωτερικευμένες πεποιθήσεις γύρω από το τι «επιτρέπεται» να νιώθουμε. Σκέψεις όπως «δεν έπρεπε να με πειράξει», «υπερβάλλω» ή «θα έπρεπε να αντέχω περισσότερο» δεν μειώνουν τη δυσφορία· συχνά τη διαιωνίζουν. Η αρνητική αξιολόγηση του συναισθήματος και η δυσκολία επανανοηματοδότησής του έχουν βρεθεί ότι συνδέονται άμεσα με αυξημένα επίπεδα ψυχολογικής δυσφορίας (Sebastião et al., 2023).

Από ψυχοθεραπευτική σκοπιά, η εμπειρία αυτή δεν χρειάζεται να αντιμετωπιστεί ως κάτι που πρέπει να εξαλειφθεί άμεσα. Αντίθετα, μπορεί να ιδωθεί ως πληροφορία. Αναδεικνύει σημεία όπου τα όρια πιέστηκαν, συναισθήματα που δεν βρήκαν χώρο και παλιά μοτίβα που εξακολουθούν να ενεργοποιούνται στις στενές σχέσεις. Η ψυχοθεραπεία δεν στοχεύει στο να αλλάξει την οικογένεια, αλλά στο να βοηθήσει το άτομο να κατανοήσει τη δική του εμπειρία, να ενισχύσει τη συναισθηματική ρύθμιση και να αναπτύξει μεγαλύτερη εσωτερική ασφάλεια μέσα στις σχέσεις (Markowitz et al., 2017· Pickover et al., 2021).

Αν μετά τις γιορτές νιώθεις πιο κουρασμένος απ’ όσο ξεκούραστος, ίσως αυτό δεν σημαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά με εσένα. Ίσως σημαίνει ότι βρέθηκες σε ένα πλαίσιο που άγγιξε παλιά κομμάτια της προσωπικής σου ιστορίας. Και μερικές φορές, το πιο φροντιστικό βήμα δεν είναι να τα προσπεράσουμε, αλλά να τους δώσουμε τον χώρο να γίνουν κατανοητά.

Li, X., et al. (2025). Maternal emotion regulation and parenting: A physiological perspective. Developmental Psychobiology.

Markowitz, J. C., et al. (2017). Do acute benefits of interpersonal psychotherapy for posttraumatic stress disorder endure? American Journal of Psychiatry.

Pickover, A. M., et al. (2021). Interpersonal psychotherapy of posttraumatic stress disorder for veterans and family members. Journal of Clinical Psychology.

Sebastião, R., Dias Neto, D., & Nunes da Silva, A. (2023). Recalled parental emotion socialisation and psychological distress: The role of emotional schemas. Psychological Reports, 128(5), 3264–3281. https://doi.org/10.1177/00332941231204304

Μερικές φορές δεν μας κουράζουν οι γιορτές, αλλά ο εαυτός που χρειάστηκε να κρατήσουμε μέσα σε αυτές.