«Πώς γίνεται να καταλήγω πάντα στον ίδιο τύπο ανθρώπου;»
Πρόκειται για ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα που ακούγονται στην ψυχοθεραπεία. Παρότι τα πρόσωπα αλλάζουν, πολλοί άνθρωποι παρατηρούν ότι οι σχέσεις τους καταλήγουν να μοιάζουν μεταξύ τους. Οι ίδιες απογοητεύσεις, οι ίδιοι φόβοι, οι ίδιες συγκρούσεις επανεμφανίζονται, σαν να αναπαράγεται το ίδιο έργο με διαφορετικούς πρωταγωνιστές.
Η εύκολη εξήγηση είναι ότι κάνουμε επανειλημμένα «λάθος επιλογές». Ωστόσο, η σύγχρονη έρευνα στην ψυχολογία, η θεωρία της προσκόλλησης και οι νευροεπιστήμες δείχνουν ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Οι άνθρωποι δεν αναζητούν μόνο αυτό που τους κάνει καλό, συχνά αναζητούν αυτό που τους είναι γνώριμο.
Από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας, ο εγκέφαλος μαθαίνει τι να περιμένει από τις σχέσεις. Μέσα από τις αλληλεπιδράσεις με τους σημαντικούς ανθρώπους γύρω μας διαμορφώνονται εσωτερικά μοντέλα για το πώς λειτουργεί η εγγύτητα, η φροντίδα, η εμπιστοσύνη και η αγάπη. Αυτές οι εμπειρίες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τους άλλους, αλλά και τις προσδοκίες που μεταφέρουμε στις μελλοντικές μας σχέσεις (Ho & Rahaman, 2026).
Γι’ αυτόν τον λόγο, η οικειότητα δεν ταυτίζεται πάντα με την ασφάλεια. Ένας άνθρωπος που μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η συναισθηματική διαθεσιμότητα ήταν ασταθής μπορεί να νιώθει έντονη έλξη προς σχέσεις που χαρακτηρίζονται από αβεβαιότητα ή συναισθηματική απόσταση. Όχι επειδή αυτές οι σχέσεις τον κάνουν ευτυχισμένο, αλλά επειδή είναι γνώριμες. Το νευρικό μας σύστημα συχνά προτιμά το οικείο από το άγνωστο, ακόμη και όταν το οικείο συνοδεύεται από δυσφορία.
Τα τελευταία χρόνια, οι νευροεπιστήμες έχουν αναδείξει κάτι ιδιαίτερα ενδιαφέρον: οι σχέσεις δεν επηρεάζουν μόνο τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας, αλλά και τη βιολογία μας. Οι στενές σχέσεις συνδέονται με διαδικασίες συγχρονισμού και συναισθηματικής συν-ρύθμισης του νευρικού συστήματος. Όταν νιώθουμε ασφάλεια και εμπιστοσύνη, το σώμα μας τείνει να ηρεμεί. Αντίθετα, όταν βιώνουμε απειλή, απόρριψη ή φόβο εγκατάλειψης, ενεργοποιούνται μηχανισμοί άγχους και εγρήγορσης (Bastos et al., 2025). Με άλλα λόγια, το σώμα μας «θυμάται» τις σχέσεις εξίσου έντονα με το μυαλό μας.
Αυτό βοηθά να κατανοήσουμε γιατί πολλές φορές η λογική δεν αρκεί για να αλλάξουμε ένα μοτίβο. Μπορεί κάποιος να γνωρίζει ότι μια σχέση δεν τον καλύπτει ή ακόμη και τον πληγώνει, αλλά να δυσκολεύεται να απομακρυνθεί. Η σύνδεση με τον άλλον δεν αφορά μόνο συνειδητές αποφάσεις, αφορά βαθύτερα συστήματα προσκόλλησης και ρύθμισης του συναισθήματος που έχουν αναπτυχθεί μέσα από χρόνια εμπειριών.
Παράλληλα, η έρευνα δείχνει ότι όταν ενεργοποιούνται οι φόβοι της απόρριψης, της εγκατάλειψης ή της συναισθηματικής απόστασης, οι άνθρωποι συχνά αντιδρούν με τρόπους που τελικά αναπαράγουν αυτό ακριβώς που φοβούνται. Η ανασφαλής προσκόλληση έχει συνδεθεί με μεγαλύτερη δυσκολία στη διαχείριση του στρες και με περισσότερες αρνητικές αλληλεπιδράσεις μέσα στις ερωτικές σχέσεις (Knox et al., 2024). Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: οι παλιοί φόβοι επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας και η συμπεριφορά μας επιβεβαιώνει τους παλιούς φόβους.
Ωστόσο, η σύγχρονη επιστήμη της προσκόλλησης μεταφέρει και ένα ιδιαίτερα αισιόδοξο μήνυμα. Τα σχεσιακά μοτίβα δεν αποτελούν πεπρωμένο. Παρότι οι πρώιμες εμπειρίες επηρεάζουν βαθιά τον τρόπο που συνδεόμαστε με τους άλλους, οι άνθρωποι μπορούν να αναπτύξουν νέους τρόπους σχέσης μέσα από ασφαλείς εμπειρίες σύνδεσης, σημαντικές ανθρώπινες σχέσεις και την ψυχοθεραπεία (Ho & Rahaman, 2026). Ο εγκέφαλος παραμένει ικανός να μαθαίνει και να προσαρμόζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής.
Ίσως, λοιπόν, όταν παρατηρούμε ότι επαναλαμβάνουμε τις ίδιες σχέσεις, η πιο χρήσιμη ερώτηση να μην είναι «Τι κάνω λάθος;». Ίσως να είναι: «Τι είναι αυτό που μου φαίνεται τόσο γνώριμο;». Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα συχνά δεν οδηγεί μόνο σε μεγαλύτερη κατανόηση του εαυτού μας, αλλά και στη δυνατότητα να δημιουργήσουμε σχέσεις που δεν βασίζονται απλώς στο γνώριμο, αλλά στην πραγματική ασφάλεια και σύνδεση.
Bastos Jr., M. A. V., Braz, D. F., Porto, A. L. M., Cordeiro, K. S., Portella, R. B., & Granger, D. A. (2025). Physiological attunement and flourishing: Understanding the influence of relationships on health. Frontiers in Psychiatry, 16, 1614379.
Ho, J., & Rahaman, M. A. (2026). The influence of attachment and relational quality on developmental outcomes across the lifespan: A systematic review and meta-analytic insights (2014–2024). Frontiers in Psychology, 17, 1745013.
Knox, L., Karantzas, G., & Ferguson, E. (2024). The role of attachment insecurity and stress in partner maltreatment: A meta-analysis. Trauma, Violence, & Abuse, 25(1), 721–737.
Cavalli, R. G., Feeney, J., Rogier, G., & Velotti, P. (2025). Conceptualizing love addiction within the attachment perspective: A systematic review and meta-analysis. Journal of Behavioral Addictions, 14(2), 611–629.
Δεν επαναλαμβάνουμε τις ίδιες σχέσεις επειδή δεν μάθαμε από το παρελθόν. Συχνά τις επαναλαμβάνουμε επειδή το παρελθόν μάς φαίνεται γνώριμο.